De luchtkwaliteit in Almere voldoet niet aan de strengste gezondheidsadviezen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat blijkt uit recente cijfers van het RIVM en de Atlas Leefomgeving. Hoewel de stad het in vergelijking met sommige andere gemeenten niet slecht doet, waarschuwt het Longfonds dat de huidige waarden nog altijd schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. “Elke verbetering telt,” zegt een woordvoerder van Longfonds.
Metingen boven WHO-advieswaarden
Het Longfonds baseert zijn conclusies op jaargemiddelde concentraties uit 2023, afkomstig van het RIVM en ontsloten via de Atlas Leefomgeving. In Almere ligt de concentratie fijnstof (PM2,5) op 7,4 microgram per kubieke meter, terwijl de WHO een advieswaarde van 5 microgram hanteert. Voor stikstofdioxide (NO2) geldt een advieswaarde van 10 microgram; Almere komt uit op 11 microgram per kubieke meter.
Het gaat hier om twee van de meest schadelijke stoffen in de buitenlucht. Fijnstof (PM2,5) dringt diep door in de longen en kan zelfs in de bloedbaan terechtkomen. Stikstofdioxide (NO2), vooral afkomstig van verkeer, irriteert de luchtwegen en verergert bestaande longziekten. Opvallend is dat er binnen Almere geen specifieke ‘hotspots’ worden aangewezen. De cijfers zijn gemiddelden op gemeentelijk niveau, wat betekent dat lokale verschillen bijvoorbeeld langs drukke wegen mogelijk buiten beeld blijven. “Sinds juni 2024 beschikt Almere over een professioneel meetstation aan de Boomgaardweg, waar onder meer fijnstof, stikstofdioxide, ozon en ultrafijnstof continu worden gemeten. Deze gegevens worden elk uur geactualiseerd. In combinatie met het project Luchtmeetnet Flevoland, waarbij inwoners zelf meten op wijkniveau, ontstaat een steeds gedetailleerder beeld van de luchtkwaliteit,” zegt een woordvoerder van de GGD Flevoland.
Almere in vergelijking
Vergeleken met steden van vergelijkbare omvang, zoals Eindhoven, Tilburg en Groningen, neemt Almere een middenpositie in. Eindhoven en Tilburg scoren relatief slechter op luchtkwaliteit, terwijl Groningen juist beter uit de bus komt.
Landelijk gezien zijn de verschillen groter. In Schiedam worden de hoogste concentraties gemeten, met 9,3 microgram fijnstof en 19,1 microgram stikstofdioxide. Aan de andere kant van het spectrum ligt Schiermonnikoog, waar de lucht met 5,6 microgram fijnstof en 3,4 microgram stikstofdioxide aanzienlijk schoner is.
Gezondheidsklachten en meldingen
Hoewel het Longfonds geen specifieke cijfers bijhoudt over meldingen uit Almere, is bekend dat inwoners vooral aan de bel trekken bij concrete overlast bronnen, zoals houtstook in de buurt. Gemeenten krijgen die meldingen doorgaans binnen. “We werken nauw samen met de GGD Amsterdam, onder meer bij de analyse van meetgegevens en de duiding van gezondheidseffecten. Die samenwerking zorgt voor consistente en kwalitatieve advisering,” zegt een woordvoerder van de GGD Flevoland.
Voor mensen met een longziekte kunnen zelfs relatief kleine overschrijdingen van advieswaarden al merkbare gevolgen hebben. Op dagen met slechtere luchtkwaliteit adviseert het Longfonds hen onder meer om rustiger aan te doen, ramen en deuren gesloten te houden en geen extra vervuiling te veroorzaken, bijvoorbeeld door hout te stoken. Hoewel Almere aan de normen voldoet ziet GGD Flevoland degelijk gezondheidsrisico’s, vooral bij langdurige blootstelling. “Luchtverontreiniging hangt samen met aandoeningen aan de luchtwegen, longen en het hart- en vaatstelsel.” Volgens GGD Ghor Nederland wordt één op de zes beroertes in Nederland in verband gebracht met luchtvervuiling. Vooral kinderen, ouderen en mensen met bestaande aandoeningen zijn extra kwetsbaar.
De kracht van lotgenotencontact
In Almere zijn verschillende initiatieven actief, zoals koffieochtenden en beweeggroepen onder begeleiding van vrijwilliger Joke Rebel.
Wekelijks nemen zo’n 14 tot 15 mensen deel aan de koffieochtenden. Daarnaast zijn er kleinere groepen voor wandelen en bewegen, met elk ongeveer zes deelnemers. “De combinatie van bewegen en samenzijn brengt de groep veel,” aldus Rebel. “We begrijpen elkaar en kunnen praten over wat ons bezighoudt.”
Oproep aan de gemeente
Het Longfonds roept de gemeente Almere op om met concreet beleid te komen. Wegverkeer en houtstook worden genoemd als de belangrijkste lokale bronnen van luchtvervuiling. Mogelijke maatregelen zijn onder meer het autoluw maken van de binnenstad, het invoeren van zero-emissiezones voor bedrijfsverkeer en het stimuleren van fietsen en openbaar vervoer. Ook pleit de organisatie voor strengere regels rond houtstook, zoals voorlichtingscampagnes en mogelijk zelfs stookverboden bij ongunstige weersomstandigheden.
Hoewel er nog geen direct overleg met de gemeente heeft plaatsgevonden, heeft het Longfonds wel politieke partijen in Almere aangeschreven met de oproep om luchtkwaliteit hoger op de agenda te zetten. Na de gemeenteraadsverkiezingen wil de organisatie opnieuw input leveren voor het collegeakkoord.
‘Elke stap richting schonere lucht telt’
De boodschap van het Longfonds is helder: ook in een stad die relatief ‘gemiddeld’ scoort, is er winst te behalen. “We zien dat de WHO-advieswaarden op veel plekken in Nederland nog niet worden gehaald, ook in Almere niet,” zegt de woordvoerder. “Maar juist daarom is het belangrijk dat gemeenten nu doorpakken. Elke stap richting schonere lucht levert directe gezondheidswinst op.”
Het Schone Lucht Akkoord is een afspraak tussen de overheid, provincies en veel gemeentes. Almere is één van de ondertekenaars van het Schone Lucht Akkoord. Het doel van dit akkoord is om in 2030 de gezondheid met 50% te verbeteren vergeleken met 2016.
